Liban

الجمهوريّة اللبنانيّة Republika Libańska
Flaga Libanu Herb Libanu
Hymn: Koullouna Lilouataan
Język urzędowy	arabski
Stolica	Bejrut
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Michel Sulaiman
Szef rządu	premier Saad Hariri
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	160. na świecie 10 452 km² 2,1%
Liczba ludności (2007)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	125. na świecie 3 925 502▲ 375,5 osób/km²
Jednostka monetarna	funt libański (LBP)
Niepodległość	od Francji 22 listopada 1943
Religia dominująca	islam
Strefa czasowa	UTC +2 - zima UTC +3 - lato
Kod ISO 3166	LB
Domena internetowa	.lb
Kod samochodowy	RL
Kod telefoniczny	+961

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

Spis treści 1 Pochodzenie nazwy 2 Informacje podstawowe 3 Geografia 4 Ustrój polityczny 5 Gospodarka 6 Historia 7 Zabytki 8 Podział administracyjny 9 Przypisy 10 Zobacz też 11 Linki zewnętrzne

[edytuj] Pochodzenie nazwy

Nazwa Liban (w standardowym języku arabskim "Lubnān"; "Lebnan" albo "Lebnèn" w lokalnym dialekcie) ma swoje źródło w semickim "LBN", które łączy się z kilkoma słowami bliskoznacznymi w różnych językach, takimi jak biały czy mleko^[1]. Stanowi to odniesienie do pokrytych śniegiem Gór Libanu. Takie określenia zostały znalezione w 3 z 12 tablic Eposu o Gilgameszu, w tekście znalezionym w ruinach starożytnego miasta Ebla oraz w Bilbii^[2]. Słowo Liban jest również wspomniane 71 razy w Starym Testamencie^[3][4].

[edytuj] Informacje podstawowe

• Stolica: Bejrut (1,5 mln mieszkańców)
• Język urzędowy: arabski (dodatkowy francuski)
• Podział administracyjny: 5 muhafaz
• Ustrój: republika parlamentarna, na czele państwa stoi prezydent wybierany co 6 lat, władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament złożony z 128 członków (po 64 chrześcijan i muzułmanów), wybierany na 4 lata,
• Waluta: funt libański (1500 LL = 1$)
• Główne miasta: Trypolis, Zahla, Sydon, Baalbek, Tyr
• Główne rzeki: Litani, nadto źródła Asi (Orontesu) i Jordanu
• Główne narodowości: 82,6% Libańczyków, 9,6% Palestyńczyków, ponadto Syryjczycy, Kurdowie i inni
• Główne wyznania: 59,7% muzułmanie (w tym druzowie) 39% chrześcijanie (w tym maronici), inne wyznania 1,3%^[5]. Stanowiska państwowe i rządowe obsadzane są według klucza wyznaniowego: prezydent - chrześcijanin maronita, premier - muzułmanin sunnita, przewodniczący parlamentu - muzułmanin szyita, równy podział tek ministerialnych, wyższych stanowisk w administracji państwowej oraz miejsc w parlamencie między przedstawicieli ludności muzułmańskiej i chrześcijańskiej.

[edytuj] Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Libanu.

• Ukształtowanie terenu: Powierzchnia górzysta, z wyjątkiem pasa nizin nadbrzeżnych; równolegle do wybrzeży dwa pasma górskie Liban i Antyliban (najwyższy szczyt Kurnat as-Sauda 3083 m n.p.m.), oddzielone tektoniczną doliną Bekaa (dł. ok. 150 km);
• Klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski; na wybrzeżu średnia temperatura w styczniu 13 °C, w lipcu 28 °C, w górach, na wys. ok. 1000 m odpowiednio 6 °C i 22 °C, roczny opad 600 - 3000; pora sucha od czerwca do września.
• Roślinność: uboga, głównie zarośla makchia, stepy, łąki górskie; niewielkie obszary leśne (w tym resztki słynnych lasów cedrowych)

[edytuj] Ustrój polityczny

 Osobny artykuł: ustrój polityczny Libanu.

Liban jest republiką demokratyczną parlamentarno-gabinetową. Głową państwa jest prezydent wybierany na 6-letnią kadencję przez Zgromadzenie Narodowe. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego (unikameralnego) parlamentu liczącego 128 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych co cztery lata. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem mianowanym przez prezydenta. Władza sądownicza jest sprawowana przez niezawisłe sądy.

[edytuj] Gospodarka

Przed wybuchem konfliktu palestyńskiego wysoko rozwinięty kraj arabski, nazywany Szwajcarią Bliskiego Wschodu, po wybuchu wojny domowej lat 70. upadek gospodarczy, w latach 90. stopniowa odbudowa gospodarki.

• Przemysł: metale szlachetne, biżuteria , odzieżowy, chemiczny, elektrotechniczny, przetwórstwo ropy naftowej, żelaza i aluminium; rolnictwo, turystyka;
• PKB: 42,27 mld USD (2007 r.)
• PKB na 1 mieszk. 11,300 USD (2007 r.)
• Udział w PKB: rolnictwo - 5,1%, przemysł - 19%, usługi - 76%
• Bezrobocie: 20% (dane z 2006)
• Wzrost PKB: 4% (2007 r.)

[edytuj] Historia

 Osobny artykuł: historia Libanu.

W starożytności na terenie Libanu znajdowała się Fenicja, od VII w. p.n.e. kolejno pod panowaniem Asyrii, Babilonii, Persji, Macedonii, Ptolemeuszy, Seleucydów. W latach 64 p.n.e. - 63 p.n.e. wchodzi w skład rzymskiej prowincji Syrii; po rozpadzie cesarstwa rzymskiego w 395 należy do Bizancjum, w VII wieku obszar podbity przez Arabów zjednoczonych w ramach kalifatu, następnie we władaniu kolejno Tulunidów, Ichszydydów i Fatymidów. W latach 1098-1291 zajmowany przez krzyżowców, następnie zdobyty przez Mameluków z Egiptu, w XVI wieku część imperium osmańskiego, od 1861 autonomia w obrębie państwa tureckiego, podczas I wojny światowej Liban był okupowany przez Francuzów i Wielką Brytanię. Od 1920 na mocy postanowień konferencji w San Remo należał wraz z Syrią do terytorium mandatowego Francji przekształconego w 1926 w republikę. W 1941 ogłoszenie formalnej niepodległości, uznanej w 1943.

Liban jest państwem współzałożycielem Ligi Państw Arabskich i członkiem ONZ.

W latach 1975-1990 wojna domowa pomiędzy muzułmanami a chrześcijanami, w trakcie której doszło do interwencji zbrojnej i okupacji Libanu przez Syrię (2 listopada 1975 - 25 kwietnia 2005). W ostatnim okresie wojny z Syrią (1988-1990) na czele chrześcijan jako tymczasowy prezydent stał generał Michel Aoun, który został jednak pokonany i zmuszony do emigracji (powrócił do kraju bezzwłocznie po wycofaniu się wojsk syryjskich w 2005). W trakcie wojny dwukrotna interwencja zbrojna Izraela w latach 1978 i 1982 (w efekcie dwukrotna okupacja południowego Libanu: 14 marca - 13 czerwca 1978 i 6 czerwca 1982 - 22 maja 2000). Jednocześnie od 1978 w południowym Libanie stacjonuje misja pokojowa ONZ, czyli wojska UNIFIL.

14 lutego 2005 były premier Libanu, Rafiq Hariri został zamordowany. Wywołało to masowe demonstracje opozycji, która oskarżyła Syrię o to zabójstwo. Syria zaprzeczyła tym oskarżeniom. Protesty te określono jako "cedrowa rewolucja". Pod wpływem protestów oraz nacisków ONZ i krajów arabskich, Syria wycofała swoje wojska z Libanu 25 kwietnia 2005. W maju-czerwcu 2005 blok antysyryjski wygrał wybory, następnie 19 lipca 2005 władzę objął nowy rząd, którego premierem został Fouad Siniora, co stało się zwieńczeniem "cedrowej rewolucji". Liban stał się ponownie, po niemal 30 latach syryjskiej okupacji, w pełni wolnym państwem.

W okresie 12 lipca - 8 września 2006 ponowny atak wojsk izraelskich na Liban w odwecie za porwanie dwóch izraelskich żołnierzy oraz ostrzał Izraela pociskami Katiusza przeprowadzony przez Hezbollah z baz w południowym Libanie i w efekcie kolejna okupacja południowego Libanu przez Izrael (22 lipca - 1 października 2006).

14 października 2008 Syria uznała niepodległość Libanu i nawiązała z nim stosunki dyplomatyczne.

[edytuj] Zabytki

• Liczne ruiny sięgające czasów fenickich
• Ruiny starożytnego miasta Baalbek

[edytuj] Podział administracyjny

Liban jest podzielony na 6 gubernatorstw (Mohafazas) które z kolei dzielą się na 25 dystryktów (Cazas) nie wliczając Bejrutu.

Gubernatorstwo	Powierzchnia	Populacja (2001)	Stolica
Bejrut	19,6 km²	430 000	Bejrut
Dżabal Lubnan	1968,3 km²	1 606 000	Babda
Asz-Szamal	2024,8 km²	860 000	Trypolis
Al-Bika	4160,9 km²	575 000	Zahla
An-Nabatija	1098,0 km²	293 000	An-Nabatija
Al-Dżanub	929,6 km²	503 000	Sydon
Liban	10 201,2 km²	4 267 000	Bejrut

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Libańska wojna domowa
• Wojna libańska
• Druga wojna libańska
• Kryzys libański
• Libańskie Siły Powietrzne

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona Prezydenta Republiki Libańskiej
• Oficjalna strona Parlamentu Libanu
• Rządowa strona informacyjna
• Oficjalna strona Prezesa Rady Ministrów
• Ministerstwo Turystyki Libanu
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Emigrantów
• Ministerstwo Kultury
• Ambasada Republiki Libańskiej w Warszawie
• Ambasada RP w Libanie
• Polskie Cedry – miesięcznik libańskiej Polonii
• Mapa Libanu
• Przewodnik po Libanie
• Konstytucja Republiki Libańskiej (ang.)

p • d • e Państwa Azji Afganistan • Armenia • Arabia Saudyjska • Azerbejdżan • Bahrajn • Bangladesz • Bhutan • Birma • Brunei • Chiny • Cypr • Filipiny • Gruzja • Indie • Indonezja • Irak • Iran • Izrael • Japonia • Jemen • Jordania • Kambodża • Katar • Kazachstan • Kirgistan • Korea Południowa • Korea Północna • Kuwejt • Laos • Liban • Malediwy • Malezja • Mongolia • Nepal • Oman • Pakistan • Rosja • Singapur • Sri Lanka • Syria • Tadżykistan • Tajlandia • Timor Wschodni • Turcja • Turkmenistan • Uzbekistan • Wietnam • Zjednoczone Emiraty Arabskie Terytoria zależne Akrotiri • Dhekelia Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Abchazja[1] • Cypr Północny[2] • Górski Karabach • Osetia Południowa[3] • Palestyna[4] • Tajwan[5] ↑ obecnie uznawana przez 4 państwa ↑ obecnie uznawany przez 1 państwo ↑ obecnie uznawana przez 4 państwa ↑ Obecnie jest to państwo in statu nascendi; działające na jej obszarze Palestyńskie Władze Narodowe zostały powołane w 1994 w wyniku porozumień z Oslo jako tymczasowa struktura administracyjna zarządzająca obszarem Strefy Gazy i częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę, kiedy to staną się organami nowego państwa ↑ obecnie uznawany przez 23 państwa

p • d • e Dawne kolonie i protektoraty Francji Ameryka Nowa Francja (Akadia, Luizjana, Quebec, Nowa Szkocja) • Saint-Domingue • Saint Lucia • Dominika Afryka Algieria Francuska • Francuska Afryka Równikowa (Czad, Gabon, Kongo Środkowe, Ubangi-Szari) • Francuska Afryka Zachodnia (Dahomej, Górna Wolta, Gwinea, Mauretania, Kolonia Nigru, Senegal, Sudan Francuski, Wybrzeże Kości Słoniowej) • Komory • Madagaskar • Maroko Francuskie • Mauritius • Seszele • Somali Francuskie • Tunezja Azja Indie Francuskie (Pondicherry, Karikal, Yanaon, Mahé, Chandernagore) • Indochiny Francuskie (Tonkin, Kochinchina, Annam, Laos, Kambodża) • terytoria mandatowe: Syria i Liban Australia i Oceania Nowe Hebrydy (kondominium) Francuska kolonizacja Ameryki Północnej • Historia Kanady Francuskiej

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Liga Państw Arabskich Algieria • Arabia Saudyjska • Autonomia Palestyńska • Bahrajn • Dżibuti • Egipt • Irak • Jemen • Jordania • Katar • Komory • Kuwejt • Liban • Maroko • Mauretania • Oman • Somalia • Sudan • Syria • Tunezja • Zjednoczone Emiraty Arabskie